اوراقی برای عبور از بحران / دکتر علی سعدوندی/ اقتصاددان
کشور ما در بزنگاه اقتصادی خطیری قرار گرفته است؛ بهطوریکه با ادامه روند موجود، تورمهای بالا ممکن و حتی محتمل است. واقعیت این است که در سالهای ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ آنچه تحت عنوان «دستاورد تورمی» از آن یاد شد، چیزی نبود به جز انباشت نقدینگی و تاخیر تورمی. نتایج شوم این سیاست از ماههای ابتدایی سال ۱۳۹۷ به تدریج در بازارهای مسکن، ارز و کالاها و خدمات ظهور یافت.
زمان مناسب صفرزدایی / دکتر علی سعدوندی
سعدوندی:حذف صفر بر متغیرهای واقعی اقتصاد تقریبا بیتاثیر یا دستکم کمتاثیر خواهد بود اما مهمترین وجهه عملکرد بانک مرکزی سیگنالدهی به اقتصاد است. اگر بانک مرکزی توانایی ایجاد تعامل با جامعه را داشته باشد تاثیر واقعی بر متغیرهای اسمی و واقعی اقتصاد خواهد داشت، بنابراین اعتبار بانک مرکزی بسیار مهم است. وجهه رئیس فعلی بانک مرکزی فقط به این دلیل با اسلاف خود متفاوت است که هیچ تعهدی برای نرخ ارز نداد.
هر نوع تعهدی که سیاستگذار پولی به جامعه دهد و نتواند از عهده آن برآید، فاجعه بار خواهد بود. آیا وقتی میخواهیم صفرها را حذف کنیم فقط تعهد حذف صفر دادهایم؟ بهنظر من خیر. وقتی تعهد به حذف صفر میدهیم این پیام را بهطور ضمنی به جامعه منتقل میکنیم که وارد دوره ثبات متغیرهای پولی شدهایم و بهطور مشخص تورم ما دیگر افزایش پیدا نمیکند.
در حالی که سرانه پزشک به ازای هر 1000 نفر در کوبا 82 است، جمهوری اسلامی ایران با 11.4 نفر عملکرد خوبی در تربیت پزشک از خود به جای نگذاشته است. البته روند تربیت پزشکان متخصص در ایران به مراتب وخیم تر است.
در این بین دفاع پزشکان به ویژه نظام پزشکی و وزارت از وضع موجود جای تاسف است. پزشکان خداوندگاران دانش هستند. سعدی علی الرحمه چه نکو می گوید که «علم سلاح جنگ با شیطان است و خداوند سلاح را چون به اسیری برند شرمساری بیش برد.»
براي کنترل نرخ ارز و معتدل شدن بازارها بايد نرخ ارز آزاد شود.
«سياست درست دقيقا عکس اين است، يعني بايد نرخ ارز آزاد و قيمت ارز تک نرخي باشد. با افزايش قيمت ارز، درآمدهاي دولت هم افزايش پيدا مي کند و افزايش درآمدهاي دولت موجب جبران کسري بودجه
مي شود، کسري بودجه از علل تورم است، زماني که با کسري بودجه مواجه مي شويم سياست ارز تک نرخي شناور در بلندمدت براي کنترل تورم موثر است، متاسفانه نرخ ارز را سرکوب مي کنيم و به اين دليل که دولت کسري ريالي بودجه دارد سعي بر جبران آن با فروش ارز است.»
جداي از سوال نوبخت از وزارت راه و شهرسازي، پرسيديم باتوجه به طرح پيشنهادي مرکز پژوهش ها و طرح نوبخت، دولت درصدد مقاومت دربرابر راهکارهاي مجلس است؟ و آيا طرح نوبخت ميتواند درعمل وابستگي را قطع کند؟
اما نمايندگان کنوني و کارشناساني که روزي خودشان پستي در يکي از نهادهاي دولتي داشتند يا دارند و نمي خواهند عنواني از آنها ببريم، گفتند اختصاص بودجه هاي کشور به بخش عمران راه حل قطع وابستگي به نفت نيست و اين کار صرفا براي توجيه کردن اذهان عمومي است.
بازار سرگردان / دکتر علی سعدوندی
قيمتهاي بازار همچنان بالاست و با سير نزولي و کاهش نرخ دلار هيچ تغييري نکردند. از افزايش دلار و به تناسب آن بالا رفتن قيمت ها نوشتيم، شايد مسئولان درد مردم را بفهمند و شب ها قبل از خواب کمي به آن فکر کنند بلکه تغيير رويه اي از آنها ببينيم، اما شتر ديدي؟ نديدي!
خودکفايي گندم، فداي واردات ممنوعه
چند بار نوشتيم وضعيت گندم کاران خوب نيست از کشت و کاشت بي ثمر و کم ثمر خسته شدند، با آنها گفتوگو کرديم و طلب هايشان از دولت را برشمردند و با بغض از فروش زمين هاي پر آب لرستان به ديگران و خارجي ها براي کشت هندوانه گله کردند و گفتند اگر قرار باشد دولت گندم ما را بخرد بعد از 4 الي 6 ماه خوش بينانه هر يک کيلو گندم را به قيمت 1600 تومان مي خرند، دردهايشان را به مجري طرح ملي گندم وزارت جهاد کشاورزي، علي اسفندياري پور منتقل کرديم، منکر شد! به کل، تمام حرف ها را تکذيب و محورهاي گفت وگو را از کم اطلاعي نويسنده دانست و اين که چرا دولت درست از کشاورزان گندم را نمي خرد و باوجود ممنوعيت واردات گندم طبق ابلاغيه شماره ۰۲۰/ ۳۲۹۴3 مصوب بهمن ماه سال 1394 و پيگيري هاي مجدد وزير جهادکشاورزي و معاونش براي جلوگيري از واردشدن گندم به کشور، اين محصول استراتژيک را دو الي سه برابر قيمت تضميني داخلي وارد مي کند و درحال باز پس گيري خوداکفايي در زمينه گندم است؟ پاسخي نداد.
هدایت نقدینگی / دکتر علی سعدوندی
مصاحبه با رادیو گفتگو درباره نقش نظام بانکی در هدایت صحیح نقدینگی:
برنامه “گفت و گوی اقتصادی” با موضوع نقش نظام بانکی در هدایت صحیح نقدینگی در جامعه با حضور دکتر علی سعدوندی استاد دانشگاه در حوزه بانکداری و اقتصاد کلان از شبکه رادیویی گفت و گو پخش شد.
سعدوندی در مصاحبه با رادیو گفت و گو بیان کرد: دارایی بانکها همان تسهیلات و وام هایی است که در اختیار جامعه قرار می دهد که اگر این تسهیلات به بانک برگردد سطح نقدینگی کشور به ثبات می رسد و تورم هم نخواهیم داشت و اگر به بخش هایی ارائه شود که توانایی بازپرداخت را دارند به رشد اقتصادی نیز خواهیم رسید.
اصلاحات ارزی / علی سعدوندی
آیا ممکن است کشوری مورد تحریمهای همهجانبه قرار بگیرد و بهرغم تبعات منفی ناشی از تحریمها نرخ تورم از ۱۷ درصد به ۳/ ۲ درصد و نرخ بیکاری از ۸/ ۵ به ۸/ ۴ درصد در عرض سه سال کاهش یابد؟
واقعیت این است که در صورت اتخاذ سیاستهای اقتصادی مناسب، تاثیر تحریمها در به زانو در آوردن اقتصادهای ملی مستقل کاملا محدود است. ارقامی که در بالا آمد افسانه نیستند بلکه واقعیتهای کشور روسیه را منعکس میکنند که به دلیل اتخاذ سیاستهای ارزی مناسب نهتنها آثار نامطلوب تحریم را خنثی کرد بلکه به موفقیتهای چشمگیر دست یافت.
به راستی درس اقتصاد روسیه و ریاست مقتدر بانک مرکزیاش خانم الویرا نابیولینا برای کشور ما چیست؟ جالب است که واکنش این نابغه اقتصادی در تضاد کامل با سیاستهای ارزی ایران پس از تحریمها قرار داشته است. جالبتر آنکه روسیه پیروز میدان مصاف ارزی در شرایط تحریم بوده است.
در بدو بحران تحریم در سال ۲۰۱۴ خانم نابیولینا توانست پوتین و مدودف را متقاعد کند تا دو سیاست جدید در پیش گیرند: ۱) افزایش نرخ بهره سیاستی از سطح ۵/ ۸درصد در اکتبر ۲۰۱۸ به ۲۲ درصد در ژانویه ۲۰۱۵؛ ۲) تغییر نظام ارزی روسیه از «شناور مدیریت شده» بهنظام بازار آزاد یا «شناور».
هر چند اقدامات بانک مرکزی روسیه برای سیاستگذاران و کارشناسان اقتصادی کشورهای پیشرفته ملموس و معتبر بود، اما عقبماندگان از قافله تجربه و دانش بشری با دیده تردید به آن مینگریستند. تاریخ نشان داد که حق با خانم نابیولینا بود. بانک مرکزی روسیه در تارنمای خود چرایی اتخاذ نظام ارزی شناور را چنین شرح میدهد: «نظام ارزی شناور بهعنوان یک ثباتدهنده خودکار در اقتصاد عمل میکند که مزیت اصلی این نظام بر اتخاذ سیاست شناور مدیریت شده است. نظام ارزی شناور با تعدیل آثار شوکهای خارجی، سازگاری اقتصاد با تغییرات شرایط خارجی را تسهیل میکند.»
با اتخاذ اصلاحات ارزی در روسیه شوک ارزی رخ داد اما این شوک پس از چندی التیام یافت و نرخهای ارز نزولی شد. تورم نیز که با آغاز بحران صعودی بود به پایینترین سطوح در چند دهه گذشته رسید. نرخ بهره سیاستی نیز پس از بحران عقب نشست و به ۵/ ۷ درصد کاهش یافت.
به راستی چگونه ممکن است افزایش نرخ ارز و سپردن امور ارزی به بازار آزاد به کاهش نرخ تورم در اقتصاد بینجامد؟ در پاسخ باید گفت که افزایش نرخ ارز در یک نظام تکنرخی به کاهش کسری بودجه دولت یعنی مهمترین عامل تورم میانجامد. البته افزایش نرخ ارز اگر در یک نظام چندنرخی رخ دهد نهتنها کسری بودجه را کاهش نمیدهد بلکه بحران را تعمیق میکند. نظام چندنرخی ارز، منابع کشور را از دولت و ملت به سوی رانتخواران پمپاژ میکند و در این نظام افزایش نرخ ارز به افزایش کسری بودجه دولت و خانوار انجامیده و تورم از این کانال صعودی خواهد شد. واقعیت این است که نابغه اقتصادی روسیه توصیههای علم متعارف اقتصاد و تجربه بشری را بهکار گرفت و موفق شد. درحالیکه سیاستهای اتخاذ شده در کشور ما در تقابل با تجربه بشری و در جهت تقویت رانتخواری بوده است. سیاستهایی که تنها در قالب مکتب «سرمایهخواری رفاقتی» توجیهپذیر است.
